RUSYA DOSYASI : Sovyet Sisteminden Kapitalizme Giden Altın Yolda Khodorkovsky

‘’ Hiçbir büyük Rus iş adamı, başarısını bağımsız olarak kazanmadı. Bu patronların hepsi devletin ürünleriydi.’’

Mendeleyev Kimya Enstitüsü Dekanı

‘’ Belli insanlar ve şirketler çıkarlar uğruna kaydırıldı mı? Evet. Süper zenginlerden oluşan bir grup oluşturma isteği vardı.’’

Rusya Eski Ekonomi Bakanı İgor İvanov

İnternete Mihail Khodorkovsky adını yazdığınızda karşılaşacağınız ilk cümle ‘dünyanın en zengin işadamlarından biri olarak Forbes’ın milyarderler listesinde yer alan Rus oligark.’ olacaktır. Peki Khodorkovski herkesin fakir olduğu dönemde tüm bunları nasıl başardı?

Mihail Khodorkovski 1963 yılında Moskova’da doğmuş İsrailli bir babanın oğludur. Babası Yahudi olduğu için onu da Yahudi olarak değerlendirmişseler de o kendisini sadece Rus vatandaşı olarak gördü. 19 yaşında girdiği Mendeleyev Kimya Enstitüsü’nde patlayıcılar üzerinde uzmanlaştı. Bu dönemde Sovyetler Birliği Komünist Gençlik Örgütü olan Komsomol içinde faaliyet gösterdi. Çünkü o dönemin şartlarında devletin üst kadrolarında olmanız için bulunmanız gereken yer bu örgüttü. Khodorkovsky de böylece 1980’lerde kariyerine sadık bir Sovyet dönemi Komünist Partisi üyesi olarak başladı ve buradaki öğrencilerle birlikte bilgiyasar yazılım işi kurdu.

80’lerin sonuna gelindiğinde Rus Bankacılığının, Batı bankacılığından binlerce km uzakta olduğu, çek defterinin ne olduğunun bilinmediği yıllarda Rusya’nın ilk özel bankası olan Menatep’i kurdu. Menatep, Gençliğin Bilimsel Yaratıcılığı’nın kısaltmasıydı ve Comsomol’un ilk çalışma yıllarına benziyordu. Dönemin başbakanı Khodorkovski’yi herkese geleceğin burjuvaları ve umut vaat edenleri olarak tanıttı. Avrupa’dan getirdikleri danışmanlarına göre Khodorkovski devletten mali hiçbir şey istemeden işini büyüttü. Devletten tek bir şey istedi; onlara işi öğreteceklerdi.

1990’lara gelindiğinde Rusya ekonomide özelleştirmeye gitmek zorunda kaldı. Yeltsin’in önünde iki seçenek vardı ilki, şirketleri dünya pazarı değerinde satmak. Fakat o zamanki sosyalist düzende kimsede para olmadığı için bu şirketler Ruslara satılamayacaktı. Böylelikle Rus ekonomisinin yarısı yabancı bir girişimciye bırakılmış olacaktı. Bu durumu hiçbir devlet yetkilisi kabul etmez. Geriye diğer alternatif kalıyordu; Devlet varlıkları özelleştirme adı altında Rus İşadamlarına değerlerinin çok altında fiyatına sattı. Fakat Kremlin’in kontrolünde olduğu için patronlar satın aldıkları bu varlıkları satamıyorlardı. Khodorkovsky, o dönem Komsomol görevinde dönüşüm geçirmiş, artık komünizme değil daha çok zenginliğe inanıyordu. İşte böyle bir ortamda bütün rakiplerin dışlandığı tartışmalı bir ihale sonrasında 1995 yılında Yukos’u 3 milyar $ borçla, 300 milyon$ ile satın aldı. Yukos’un hisseleri her geçen sene katlanarak arttı ve Rusya’nın en büyük ikinci petrol şirketi oldu. Çok tecrübesizdi fakat Rus medyası bu adamdan kısa zamanda söz etmeye başlamıştı. Khodorkovsky’nin destekçilerinin üçte biri insan hakları avukatları, diğer üçte biri neoliberal, kalanlar ise yakışıklı olduğunu düşünenlerden oluşuyordu.

2000 yılında Amerikan halkla ilişkiler firmasının önerisiyle Rusya’da eğitimi destekleyecek Açık Rusya’yı kurdu. (Rusya’daki eğitime destek için önayak olanlar görüldüğü üzere yine düşünceli Amerikalılar) Khodorkovski, yatılı okullara, gazetecilik okullarına, üniversitelere bir milyon dolar bağışladı. 2002 yılında dünyada 40 yaşın altındaki en zengin adam oldu. Bu dönem Yukos’un en yüksek dönemiydi. Hisse fiyatları yükselişe geçmiş, Khodorkovsky’nin Rusya için faydalarından bahsediliyordu. Ülkenin en büyük vergi mükellefiydi. Onlardan daha büyük olan Gazprom’dan bile daha fazla vergi ödüyorlardı. Buraya kadar her şey normal şekilde seyrederken Putin seçilmiş parlamento ve yerel yöneticilerin yanı sıra büyük iş gücünü eline alarak, Kremlin’de yetki pekiştirmek için hızla harekete geçti. Putin ile Yukos yöneticilerinin yaptığı gizli bir görüşmede Putin onlara politikadan uzak durmalarını söyledi. Khodorkovski 2003 yılında bu anlaşmayı bozdu ve muhalefetteki partiyi destekledi. Bunun ardından Putin’in emriyle Soçi’deki otelleri ellerinden alındı.

2003 yılının Şubat ayında, Putin bir tartışma için Rusya’nın en zengin işadamlarını çağırdı. Bu zamana kadar, önemli siyasi toplantılar başta kapalı kapılar ardında meydana gelmişti fakat bu toplantı medyaya açık yapıldı. Putin’i kızdıran asıl hamle de bu toplantı esnasında oldu. Khodorkovski, Kremlin’de rüşvet ve yozlaşma konusunu açmak istedi. TV kanallarının orda olması ve Putin’in tepki vereceğinden emin olan Khodorkovsky bu konuyu açıp açmamakta kararsızdı. Ve bu toplantıda söyledikleri Khodorkovsky’nin kaderini belirledi. Putin’e ‘’ yozlaşmayı biz başlattıysak, biz bitirmeliyiz’’ dedi. Putin’i devlet kontrolündeki bir petrol şirketinde yaşanan (tahminen 30 milyar dolar)yozlaşmayı örtbas etmekle suçladı. Putin için bu çok fazlaydı bu meydan okumaya ‘’ Yukos’un geniş rezervleri var ve bunu nasıl başardı dersiniz. Bugün tartışmamız gereken husus ödenen ve ödenmeyen vergiler de mutlaka halkın huzurunda konuşulmalı, şirketiniz vergi ödemekte çok zorlanıyor. Yukos yönetiminin vergi yetkililerinin taleplerini yerine getirip devletle sorunu çözmeleri gerekiyor. Kısaca topu kendi sahanıza geri gönderiyorum. Lütfen bundan sonra daha dikkatli olun.’’ şeklinde karşılık verdi. İktidardaki birinin böyle bir şeyi affetmeyeceği kesindir. Bu kişi Putin gibi bir liderse bunun yanında kişisel tepkisini de çekiyorsunuz.

Bütün tepkileri artık üzerine çekmiş olan Khodorkovsky’nin bu tartışmalı ortamda en büyük hatalarından biri de baba Bush’a gidip ile özel ilişkiler kurması oldu. ABD’nin petrolle çıkarını göz önüne aldığımızda Yukos üzerinden bir adamını içeri atmak tabii ki çekici gelmiştir. Fakat Putin böyle düşünmemiş olacak ki, Khodorkovsky’e gözdağı vermek için Yukos’un büroları arandı, şirketin ikinci büyük ismi Platon Lebedev hastanedeyken tutuklandı. Fakat Khodorkovsky verilen mesajı almayınca yakıt ikmali yaptığı sırada özel uçağında tutuklandı.

Khodorkovski ilk duruşmada vergi kaçırmakla suçlandı.( Belki de bunun işaretini Putin toplantıdaki konuşmasında vermişti.) Khodorkovsky’nin tutuklanması Yukos’un hisselerinin hızla düşmesine neden oldu. Peki Yukos’un mülkiyet hakları nasıl devredilecekti. Yukos açık arttırmaya çıkarıldı ve Yuganskneftegaz teklif sundu kazandı. Daha sonra bu yatırım grubu tüm haklarını Rosneft’e sattı böylelikle ABD’de görülecek dava ortadan kalkmış oldu. Yukos 1 yıl sonra iflas etti. Bunların yanında Yukos’a sorun çıkaran belediye başkanının öldürülmesi Khodorkovsky’nin üzerine kalması işleri daha da içinden çıkılmaz hale getirdi. Mayıs 2005’te suçlu bulundu ve dokuz yıl hapis cezasına çarptırıldı. Cezasının bitmesine 1 yıl kala Khdorkovsky ve ortağı Lebedev hakkında 1998-2003 yılları arasında 23.5 milyar dolar ve 350 milyon tonluk petrolü zimmetine geçirme suçundan ikinci bir dava açıldı.

Bu olayların ardından Yukos’un birçok yöneticisi ya İsrail’e, Londra’ya kaçmış, ya da tutuklanmıştır. Yukos’a bağlı mahkum olmuşların, akrabaları, eşleri, toplumda dört harfli mahkumlar olarak bilinir. (Yukos’ta Rusça dört harf vardır.)

Bir gazetecinin Khodorkovsky hapisteyken neden tutuklandığı sorusuna yazdığı mektupta, Khodorkovsky şöyle diyor; Belki Putin şirketin büyük bir kısmını ABD petrol şirketine satmamdan korktuğu için olabilir ama Yukos’un satılması için devletten onay alınması gerekmektedir. Bazıları ise başkan olmak istediğimi söylüyor bunların hepsi uydurma asıl neden muhalefeti destekliyor olmamdır’’ Mihail Khodorkovski, Uluslararası Af Örgütü tarafından düşünce mahkûmu olarak kabul edilir. Aralık 2013 tarihinde Putin, Khodorkovsky’nin affedildiğine dair belgeyi imzaladı ve Khodorkovsky Soçi Olimpiyatlarından bir hafta önce serbest bırakıldı ve Tahliyesinin ardından hemen Berlin’e gitti. Khodorkovsky şu an yine aynı güçle çalışıyor. Ne zaman Rusya’ya döner bilinmez fakat siyasete bulaşmayacağını söylüyor. Putin’le “iktidar güreşi” niyetinde değil. Bunun yerine, Putin karşıtı protesto yapan genç bir grup aktivist de dahil olmak üzere demir parmaklıklar arkasında kalan diğer Rus siyasi mahkumların serbest bırakılması için kampanya ile meşgul olacağını belirtiyor. Putin rejimi hakkındaki görüşlerini merak ediyorsanız linkte bulabilirsiniz.

https://www.chathamhouse.org/sites/files/chathamhouse/field/field_document/20150226Khodorkovsky.pdf

Hakkında daha fazla bilgi edinmek, yaptığı güncel çalışmaları, haberleri takip etmek için kendi sitesini ziyaret edebilirsiniz. http://www.khodorkovsky.com/

Bunun yanında Khodorkovsky’nin öğrencilik yıllarındaki hocalarından Yukos’un şirket ortaklarına kadar özel röportajların olduğu 2011 yapımı ‘’Khodorkovsky’’ belgeselini de izleyebilirsiniz.

Putin ulusal ve uluslararası ciddi bir lider. Stalin dönemi bir söz; ‘’eğer düşman pes etmiyorsa onu öldür.’’ der. 1999’dan bugüne ülkesinde ve çevresinde yaptıklarına bakılırsa Acaba Putin bu Stalinci ilkeyi mi benimsiyor?

Reklamlar

Etiketlendi:, , , ,

ÖZEL BÜRO ///

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: