ARAŞTIRMA DOSYASI : Demokrasi Kavramı ve Kökeni

Demokrasi kavramının nereden geldiği araştırılacak olursa şüphesiz Antikçağ Yunan’ından başlamak doğru olacaktır. İlk demokratik hareketlerin Antik Yunan’da ortaya çıktığı kabul edilegelen bir gerçek olduğundan demokrasi kelimesi köken olarak Yunanca bir terim olup demokrasi ilk olarak da yine Yunan polislerinde kullanılmaya başlanmıştır. Schmidt, kelimenin kökenini şöyle açıklıyor: “Kavram ‘demos’ – Yunanca’da halk, halk kitlesi veya tam yurttaşlık anlamında bir kelime- ile ‘egemen olmak’ veya iktidar kullanmak gibi anlamlara gelen ‘kratein’ kelimelerinden oluşmaktadır” (13). Yukarıdaki bahsi geçen tanımın temel olarak demokrasi kelimesinin halkın egemenliğini ifade etmesinin yanı sıra bu kelimenin çatışma ve katılımı ifade eden tanımları da mevcuttur. Öncelikle, çatışma anlamını Canfore şu şekilde açıklar:

“Demokratia – hem kavram hem sözcük olarak- tüm bu sorunların oluşturduğu hararetle şekillendirilmiştir. Kullanıldığı en eski tarihten bu yana daima, demokrasi hüküm sürdüğünde mülksüz sınıflar(demos) tarafından kullanılan ‘aşırı güç’ e (kratos) işaret etmek için üst sınıflar tarafından türetilen bir ayrılık terimi, ‘çatışma’ ya işaret bir sözcük olagelmiştir” (24).

Öte yandan, Ateş’in tanımı ise bunun tam da zıttı denilse hataya düşülmüş olmaz. Şöyle ki: “Sonunda demokrasiyi tek sözcükle tanımladım: Katılım” (11). Buna paralel bir tanım Boyle ve Beetham tarafından şu şekilde dile getirilir: “Demokrasi, kolektif karar alma süreci halk denetimi ve bu denetimin tatbikinde halkları eşitliği yönünden birbirini tamamlayan iki ilkeyi gerektirir” (1).

Tanımlar üzerinden gidilirse, demokrasinin bir çatışma mı yoksa katılım mı olduğunu ayırt etmek; günümüz demokrasilerinin iki temel yapı taşı gibi gözüken eşitlik ve özgürlüğün Atina’daki halini tespit etmek, yukarıdaki tanımda geçen “halkın” Atina’da hangi kesimi oluşturduğunu saptamak ve Atina’daki eşitlik ile özgürlük üzerinden demokrasiyi daha iyi anlayabilmek için önemlidir.

ATİNA DEMOKRASİSİ

Atina’daki demokrasiye göz atılacak olursa, taşıdığı temel prensipler olan eşitlik ve özgürlük sebebiyle, demokrasinin bir ‘Katılım’ anlamına geldiği göze çarpar. Atina’daki bu katılım aristokratların yanı sıra orta sınıfın da yavaş yavaş yönetim kadrosunda yer alma süreciyle gerçekleşmiştir. Atina demokrasisinde çığır açan olay Solon’un kanunlarıdır. Çünkü bu yasalarla eşitlik, halk arasında yavaş yavaş oluşturulmaya çalışılmıştır. Ayni’nin eserinden özetleyecek olursak: Solon yasalarından sonra sadece aristokratlar değil aynı zamanda belli miktar mal ve mülk sahibi olanlar da memur olabilme, meclise girebilme, askere alınabilme ve vergi verebilme haklarından faydalanabildiler(7). Yani, kısacası Antik Yunanda aristokratlar ve belli miktarda malı mülkü olanlar özgür vatandaş statüsündeydiler. Yine Ayni’den özetleyecek olursak: Solon’un yasalarından doksan sene sonra- M.Ö.491’de, Perslerle yapılan savaşlarda askere ihtiyaç duyulduğundan aristokratlar, orta sınıfa yani ne zengin ne köle olan kesime yurttaşlık hakkı verdi (8). Atina demokrasisinin, eşitlik ilkesiyle, yani tüm halkın eşit olmasıyla meydana geldiği Ateş’in de şu sözleriyle anlaşılır: “Solon, salt belirli bir sınıfın değil, tüm vatandaşların zeki ve temyiz gücüne sahip olduklarını savunmuştur” (38). Atina’da olan bu olaylar üzerine Ayni, cümlelerini şöyle tamamlıyor: “İşte hükümet idaresinin aldığı bu şekle demokrasi denildi” (8). Ayrıca Atina’daki bu ‘katılım’ doğrudan demokrasidir: “Yirmi yaşını bitiren her erkek Atina vatandaşı “Eklesia” adı verilen şehir meclisinin kendiliğinden üyesi oluyordu” (Ateş, 36). Anlaşıldığı üzere Atina Demokrasisindeki eşitlik ve özgürlük anlayışlarıyla halkın vatandaş olarak sayılması hatta yönetim kadrosunda da yer alması bir katılımın neticesiyledir ki demokrasinin tanımı bunu çok iyi ifade etmiştir.

Ancak köleler ve kadınlar yurttaş olarak belirtilmeksizin: “Siyasete katılma hakkı kuşkusuz kadınları ve yerleşik yabancıları (metics) içermemekteydi. Aynı şekilde özgürlük ilkesi de kölelerin kurtuluşunu kapsamamaktaydı” (Lipson, 66-67). Muhakkak ki Atina’da özgürlük tüm insanları özgür kılmak değil, bazı özelliklere sahip olanları özgürleştirmek yani vatandaşı yapmaktır. İşte yukarıda geçen; yaş ve mülk sınırı, erkek ve Atinalı olma gibi iyice sınırlandırılmış özelliklere sahip olanlar özgür olup siyasi hayatta sözü geçer kişilerdir ve yine eşitlik ilkesi bunlar arasında geçerli olan bir durumdur.

DEMOKRASİ İÇİN UYGUN KOŞULLAR

Demokrasi bir kurum olarak Atina’da baş göstermiş olduğu için Atina’daki şekli çok bilinen bir örnektir; ancak şu bir gerçektir ki: “Atina’dan önce, bazı demokratik ögeler taşıyan başka devletler elbette var olmuştur; çünkü siyasal açıdan tümüyle yeni olan hiçbir şey bir anda ve bir yerde ortaya çıkmaz.”(Lipson,16). Dahl’ın, demokrasinin uygun koşullarının bulunmasıyla herhangi bir yerde ortaya çıkabileceğini ifade eden şu düşüncesi tam da bunu açıklar nitelikte “Örneğin elverişli koşullar sayesinde, yazılı tarihten çok önce bile bazı kabile yönetimlerinde bir demokrasi şekli var olmuş olabilir” (9). Çünkü bu kabilelerin sadece demokrasinin zorunlu koşullarını meydana getirebileceklerini varsayabiliriz ve o koşullar da mutlak olarak eşitlik ve özgürlüktür, tıpkı Fransız bayrağının üç renginden ikisinde temsil olunduğu gibi. Yoksa her zorunlu koşula sahip olan topluluklar birebir aynı ve ileri demokrasilere sahip olacaklardır demek doğru olmaz. Lipson bu farkı şu şekilde açıklıyor “Demokrasinin zaman, zemin ve kültür açısından ne kadar geniş kapsamlı olduğu dikkate alınırsa, hiçbir demokrasinin diğerinin tıpatıp aynısı olamayacağı gerçeği kolaylıkla görülebilir” (4). Yani demokrasi özünde değişmez kavramları barındırmakla birlikte ülkeden ülkeye ve hatta zamana göre değişebilmektedir.

Sonuç olarak, demokrasinin en yavan haliyle herhangi bir yerde ortaya çıkabilmiş olma ihtimalinin yanında, bilinen en eski ve popüler demokrasi örneği olan Atina Antik Demokrasisi; “eşitlik” ve “özgürlük” temel prensipleri üzerine belli nitelikleri taşıyan halkın da katılımıyla kurulmuştur.

Reklamlar

Etiketlendi:, , ,

ÖZEL BÜRO ///

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: